Wat is het ergste dat een integere journalist kan overkomen? Dat anderen er met zijn werk vandoor gaan. Uiteraard zonder eerst om toestemming te vragen en al helemaal zonder er voor te betalen. Het gebeurt dagelijks ettelijke keren en heel vaak heeft de hergebruiker het recht nog aan zijn zijde ook. Dankzij de persexceptie in de Auteurswet mogen media en journalisten ondanks een auteursrechtvoorbehoud immers nieuwsberichten en gemengde berichten van elkaar overnemen, zo werd algemeen verondersteld. Niet dus, zo blijkt uit een arrest van Hof Leeuwarden (LJN: BR3119) . Wie nieuwsberichten en gemengde berichten met een oorspronkelijk en creatief karakter wil hergebruiken, zal er gewoon voor moeten betalen. Eindelijk eens goed nieuws voor freelancers en krantenuitgevers.

Het hoger beroep was aangespannen door de NDP en een groot aantal uitgevers. Zij weigerden om te accepteren dat de Provincie Flevoland ondanks een auteursrechtvoorbehoud zonder te betalen uit dag- en weekbladen een papieren knipselkrant mocht maken en verspreiden. Rechtbank Zwolle-Lelystad liet de ‘free flow of information’ nog prevaleren. Hof Leeuwarden oordeelde echter dat het auteursrechtvoorbehoud als bedoeld in artikel 15 lid 2 ook geldt voor “nieuwsberichten en gemengde berichten die een eigen oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen.”

De persexceptie is ooit in het leven geroepen om actuele nieuwsgaring van media te vergemakkelijken. Artikelen over ‘actuele economische, politieke, godsdienstige of levensbeschouwelijke onderwerpen’ mogen door media alleen van elkaar worden overgenomen als er geen auteursrechtvoorbehoud is gemaakt. Nieuwsberichten en gemengde berichten mochten altijd van elkaar worden overgenomen, zo was de redenering. Wat nieuwsberichten en gemengde berichten zijn, maakte de auteurswet echter niet duidelijk. Vandaar dat talloze graaisites dagelijks hun gang konden gaan. Daarbij onbedoeld geruggesteund door lagere rechters die in toenemende mate ook grote en belangrijke feitelijke verhalen (zie bijvoorbeeld Nijmeegse Stadskrant vs GeenStijl van 12 mei 2010; CV2009) onder deze begrippen schaarden.

Hof Leeuwarden heeft die gedachtegang nu volledig van tafel geveegd en stelt in zijn arrest dat de pers bij een auteursrechtvoorbehoud zonder te betalen alleen de onpersoonlijke geschriften van elkaar mag overnemen. Onpersoonlijke geschriften zijn berichten zonder enige creativiteit en oorspronkelijkheid. Voor die kwalificatie komen op websites en in kranten eigenlijk alleen maar de ultrakortjes in aanmerking. Graaisites zullen aan dit soort berichten nog maar weinig hebben en zullen zich opnieuw moeten uitvinden. Aggregatiesites die doorgaans slechts twee regeltjes tik van sites en dag- en weekbladen overnemen en vervolgens doorlinken, lijken door dit arrest niet te worden geraakt.